Reforma przyłączeń do sieci elektroenergetycznej: nowe koszty, krótsze terminy i obowiązki od 31 października 2026 r.
Nowelizacja Prawa energetycznego gruntownie zmienia zasady przyłączania do sieci elektroenergetycznej: wprowadza nowe opłaty, skraca ważność warunków przyłączenia i uzależnia trwałość umów od postępu inwestycji. Od 31 października 2026 r. obowiązują również nowe wymogi współpracy wytwórców i magazynów energii z operatorami sieci.
Ustawa z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy - Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 516), w branży określana jako „ustawa sieciowa” lub UC84, weszła w życie co do zasady 30 kwietnia 2026 r., a część jej przepisów przejściowych zaczęła być stosowana 16 października 2026 r. Ustawodawca chce w ten sposób ograniczyć zjawisko blokowania mocy przyłączeniowych przez projekty, które nie mają realnych szans na realizację. Zmiany dotyczą przede wszystkim przyłączeń do sieci o napięciu wyższym niż 1 kV, a więc wytwórców, magazynów energii, ale także większych odbiorców. Uzupełnieniem reformy jest ustawa z dnia 18 września 2026 r. o zmianie ustawy - Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 1348), której część przepisów obowiązuje od 31 października 2026 r. Poniżej omawiamy najważniejsze zmiany.
Krótsza ważność warunków przyłączenia
Warunki przyłączenia do sieci elektroenergetycznej są obecnie ważne przez rok od dnia ich doręczenia, a nie, jak dotychczas, przez dwa lata. Dwa lata obowiązują jednak nadal dla obiektów zasilających kolejową sieć trakcyjną, a dziesięć lat dla morskich farm wiatrowych i energetyki jądrowej. Warunki wydane przed 30 kwietnia 2026 r. zachowują dotychczasowy, dwuletni okres ważności.
Jednocześnie nowelizacja odformalizowała sam wniosek. Wnioskodawca nie musi już dołączać dokumentów potwierdzających tytuł prawny do nieruchomości ani zgodność inwestycji z planem miejscowym lub decyzją o warunkach zabudowy. Wystarczą jego oświadczenia, przy czym operator może zażądać przedstawienia tych dokumentów. Wyjątek dotyczy przyłączeń w formule cable pooling: do takiego wniosku nadal trzeba dołączyć dokumenty potwierdzające tytuł prawny do nieruchomości dla wszystkich instalacji, a także porozumienie zawarte przez wszystkie podmioty, których instalacje obejmuje wniosek.
Nowe koszty po stronie wnioskodawców
Najbardziej odczuwalną dla inwestorów zmianą są nowe obciążenia finansowe. Podmiot ubiegający się o przyłączenie do sieci o napięciu wyższym niż 1 kV musi liczyć się z trzema rodzajami płatności:
- opłatą za wniosek wynoszącą 1 zł za każdy kilowat wnioskowanej mocy, nie więcej niż 100 tys. zł, wnoszoną osobno dla każdego miejsca przyłączenia i niepodlegającą zwrotowi;
- zaliczką na poczet opłaty za przyłączenie w wysokości 60 zł za każdy kilowat mocy (wcześniej 30 zł), nie więcej niż 6 mln zł;
- zabezpieczeniem wykonania umowy o przyłączenie w wysokości 30 zł za kilowat do 100 MW i 60 zł za kilowat powyżej tej mocy, łącznie nie więcej niż 12 mln zł.
Obowiązek wniesienia zaliczki objął wszystkich wnioskodawców przyłączanych do sieci powyżej 1 kV, w tym odbiorców energii, przy czym podmioty przyłączające infrastrukturę kolejową wniosą ją na nowych zasadach dopiero po 60 miesiącach. Brak opłaty za wniosek lub zaliczki oznacza pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia. Zabezpieczenie trzeba złożyć w ciągu 14 dni od zawarcia umowy o przyłączenie w formie kaucji, gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo poręczenia spółki dominującej, w przeciwnym razie umowa wygasa z mocy prawa.
Koniec „wiecznych” umów przyłączeniowych
Nowelizacja wprowadza tzw. kamienie milowe. Umowa o przyłączenie do sieci powyżej 1 kV wygasa z mocy prawa, jeżeli inwestor w określonym terminie nie poinformuje operatora o uzyskaniu ostatecznego pozwolenia na budowę. Termin ten wynosi 24 miesiące od zawarcia umowy m.in. dla instalacji fotowoltaicznych, magazynów energii i urządzeń odbiorczych, 36 miesięcy dla elektrowni wiatrowych i biogazowni oraz 60 miesięcy dla infrastruktury kolejowej.
Ustawa przewiduje wyjątki w przypadku okoliczności niezależnych od inwestora, takich jak klęski żywiołowe, zakłócenia łańcuchów dostaw czy przewlekłość postępowań administracyjnych. Termin można też jednorazowo wydłużyć o maksymalnie 24 miesiące, pod warunkiem złożenia wniosku przed jego upływem oraz wniesienia dodatkowego zabezpieczenia w wysokości 60 zł za kilowat, nie więcej niż 12 mln zł.
Dla umów zawartych przed 30 kwietnia 2026 r. ustawa przewiduje odrębne terminy. Jeżeli umowę zawarto nie wcześniej niż 48 miesięcy przed tą datą, zawiadomienie o pozwoleniu na budowę trzeba złożyć do 30 października 2028 r. (fotowoltaika, magazyny, urządzenia odbiorcze) lub do 30 października 2029 r. (wiatr, biogaz, transformatory i rozdzielnie), a dodatkowe zabezpieczenie przy przedłużeniu wynosi połowę stawki. Dla umów starszych terminy są znacznie krótsze: 6 miesięcy dla wiatru i 3 miesiące dla pozostałych instalacji.
Elastyczne przyłączenia, ‘cable pooling’ i cyfryzacja
Do Prawa energetycznego wprowadzono elastyczne oraz konfigurowalne umowy o przyłączenie. Przewidują one ograniczenia w oddawaniu energii do sieci lub jej poborze, które mogą zależeć od zastosowanej technologii albo od warunków pracy sieci. Rozszerzono także formułę cable pooling. Jedno przyłącze może być współdzielone przez różne instalacje, w tym magazyny energii, również należące do różnych podmiotów.
Operator systemu przesyłowego oraz operatorzy systemów dystrybucyjnych obsługujący co najmniej 100 tys. odbiorców muszą do 30 kwietnia 2028 r. uruchomić ogólnodostępny system informatyczny, który umożliwi złożenie wniosku elektronicznie i śledzenie jego statusu. Informacja o etapie rozpatrywania wniosku ma być aktualizowana co najmniej raz na trzy miesiące. Jednocześnie w obszarach wskazanych w planach rozwoju sieci wnioski o warunki przyłączenia mogą być pozostawiane bez rozpatrzenia.
Sprawy w toku i zawetowana nowelizacja
Nowe zasady objęły również projekty rozpoczęte przed 30 kwietnia 2026 r. Podmioty, które przed tą datą otrzymały warunki przyłączenia ważne co najmniej do 30 października 2026 r., ale nie zawarły umowy, miały czas do 30 października 2026 r. na wniesienie lub uzupełnienie zaliczki do nowej wysokości, pod rygorem utraty ważności warunków. Do tego samego dnia zabezpieczenie w wysokości jednej czwartej stawki ustawowej musieli złożyć inwestorzy, którzy zawarli umowę przed 30 kwietnia 2026 r. z terminem przyłączenia przypadającym po 30 kwietnia 2029 r., pod rygorem wygaśnięcia umowy.
Przepisy przejściowe budzą jednak wątpliwości, ponieważ przepisy omawiane w poprzednim akapicie weszły w życie dopiero 16 października 2026 r. Według Polskich Sieci Elektroenergetycznych przy umowach zawartych do 15 października 2026 r. zabezpieczenie może wynosić 100% kwoty ustawowej, a obniżenie do jednej czwartej dotyczy umów zawieranych później. Rozbieżnie interpretowany jest także termin wniesienia zaliczki. Ustawa z dnia 31 lipca 2026 r., która miała te kwestie uporządkować i m.in. przesunąć termin na wniesienie zaliczki do 30 kwietnia 2027 r., została 28 sierpnia 2026 r. zawetowana przez Prezydenta. Na dzień publikacji niniejszego artykułu nie zidentyfikowano nowej inicjatywy ustawodawczej w tym zakresie.
Nowe obowiązki od 31 października 2026 r.
Od 31 października 2026 r. obowiązują przepisy ustawy z dnia 18 września 2026 r. dotyczące współpracy z operatorami sieci. Wytwórcy energii w źródłach stanowiących moduły wytwarzania energii typu B, C lub D w rozumieniu unijnego kodeksu sieci dla jednostek wytwórczych (rozporządzenie Komisji (UE) 2016/631, tzw. NC RfG) oraz posiadacze magazynów energii o mocy powyżej 50 kW (z wyłączeniem magazynów w mikroinstalacjach prosumentów) są zobowiązani przekazywać operatorowi:
- dane czasu rzeczywistego o bieżącej pracy instalacji;
- dane grafikowe w zakresie planowanej pracy i dyspozycyjności instalacji;
- dane strukturalne opisujące budowę i lokalizację instalacji.
Muszą też realizować przekazane plany pracy oraz polecenia operatora. Obowiązki te dotyczą również właścicieli takich źródeł, którzy nie są przedsiębiorstwami energetycznymi. W przypadku rażącego naruszenia wymogów operator może ograniczyć pracę instalacji lub odłączyć ją od sieci na okres do 24 godzin, bez obowiązku wypłaty odszkodowania. Prezes URE może ponadto nałożyć karę pieniężną od 1 000 zł do 500 000 zł, wymierzaną łącznie za naruszenia z danego kwartału.
Część powyższych obowiązków zacznie jednak obowiązywać dla niektórych podmiotów w terminie późniejszym. Przykładowo agregatorzy i sprzedawcy zarządzający mniejszymi źródłami i magazynami będą przekazywać dane grafikowe i dane czasu rzeczywistego od 1 lutego 2027 r. Szczegółowe wymagania zostaną natomiast określone w instrukcjach ruchu i eksploatacji sieci. Polskie Sieci Elektroenergetyczne mają trzy miesiące na opracowanie zmiany swojej instrukcji i przedłożenie jej do zatwierdzenia Prezesowi URE. Następnie operatorzy systemów dystrybucyjnych będą mieli trzy miesiące od ogłoszenia zatwierdzonej zmiany na dostosowanie własnych instrukcji. Jeżeli terminy te zostaną dotrzymane, a zatwierdzenie przez Prezesa URE nie przedłuży się, ostateczny kształt nowych obowiązków będzie znany prawdopodobnie dopiero w drugiej połowie 2027 r.
Praktyczne znaczenie zmian
Reforma ma uporządkować kolejkę przyłączeniową i zwolnić moce zablokowane przez projekty bez realnych perspektyw realizacji. Dla inwestorów oznacza to jednak wyższe koszty wejścia do procesu, konieczność starannego monitorowania terminów oraz zapewnienia odpowiednich zabezpieczeń finansowych. Brak wpłaty lub spóźnienie mogą skutkować utratą warunków przyłączenia albo wygaśnięciem umowy z mocy prawa. Warto więc przejrzeć posiadane warunki i umowy przyłączeniowe, a w przypadku istniejących źródeł i magazynów przygotować się do nowych obowiązków wymiany danych z operatorem.
Kontakt
