Deregulacja w energetyce: uproszczenie przepisów i dopasowanie ich do potrzeb przedsiębiorców oraz odbiorców energii

2 lipca 2026 r. Prezydent podpisał Ustawę z dnia 11 czerwca 2026 r. o zmianie niektórych ustaw w celu dokonania deregulacji w zakresie energetyki (Dz.U. z 2026 r. poz. 900), która na etapie prac rządowych funkcjonowała pod numerem UDER92 i została przygotowana przez Ministerstwo Energii, wprowadza zmiany przede wszystkim w Prawie energetycznym, Ustawie o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego, Ustawie o odnawialnych źródłach energii oraz Ustawie o promowaniu energii elektrycznej z wysokosprawnej kogeneracji. Poszczególne przepisy wchodzą w życie etapami. 

Poniżej omawiamy wybrane zmiany.

Prezentacja rachunków za energię elektryczną

Od 30 czerwca 2027 r. sprzedawca energii elektrycznej wystawiający fakturę odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym będzie zobowiązany przekazywać wraz z nią przejrzyste i zrozumiałe podsumowanie informacji, wyrażone w języku niespecjalistycznym. Podsumowanie ma zawierać:

• kwotę do zapłaty za obrót energią elektryczną,
• kwotę do zapłaty za usługi dystrybucji energii elektrycznej,
• łączną kwotę do zapłaty,
• okres obowiązywania umowy.

Komunikacja elektroniczna

Od tej samej daty komunikacja elektroniczna stanie się co do zasady podstawowym kanałem korespondencji między przedsiębiorstwami energetycznymi a odbiorcami. Odbiorca będzie mógł zażądać korespondencji papierowej. Jeżeli jednak umowa została zawarta przed 30 czerwca 2027 r., a korespondencja była prowadzona w postaci papierowej, taki sposób komunikacji zostanie zachowany, a przejście na komunikację elektroniczną będzie wymagało zgody odbiorcy. Przedsiębiorstwo energetyczne poinformuje odbiorcę o możliwości wyrażenia zgody i przekaże ustawowy formularz nie później niż w ciągu sześciu miesięcy od wejścia nowych zasad w życie. Ustawodawca wskazuje, że zmiany te mają zwiększyć przejrzystość, przyśpieszyć obieg informacji, zmniejszyć koszty po stronie przedsiębiorców, a jednocześnie nie dyskryminować osób wykluczonych cyfrowo.

Instalacja układu pomiarowo-rozliczeniowego

Niektóre ze zmian już weszły w życie – od 21 lipca 2026 r. przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się przesyłaniem lub dystrybucją energii elektrycznej, po otrzymaniu od przedsiębiorstwa obrotu informacji o zawarciu umowy sprzedaży albo umowy kompleksowej, powinno niezwłocznie skontaktować się z odbiorcą w celu ustalenia daty instalacji układu pomiarowo-rozliczeniowego. Instalacja powinna nastąpić w terminie nie dłuższym niż 21 dni od dnia otrzymania tej informacji.

Według ustawodawcy, wprowadzenie sztywnego terminu powinno doprowadzić do przyśpieszenia procesu wdrażania nowych klientów i może mieć pozytywny wpływ na konkurencję na rynku detalicznym energii elektrycznej. Rozwiązanie wydaje się być znaczące dla operatorów systemów dystrybucyjnych, którzy będą musieli dopasować swoje procedury operacyjne do powyższego rozwiązania

Szersze obowiązki informacyjne w umowach sprzedaży

Od 21 lipca 2026 r. rozszerzono dotychczasowy katalog podmiotów objętych obowiązkiem informacyjnym dotyczącym umów sprzedaży energii elektrycznej i gazu ziemnego. Wcześniej obowiązek wskazywania w umowie sposobu obliczania strat ekonomicznych związanych z wcześniejszym rozwiązaniem umowy zawartej na czas określony dotyczył odbiorców w gospodarstwie domowym oraz mikro i małych przedsiębiorców. Nowelizacja rozszerza ten katalog o czwartą kategorię – średnich przedsiębiorców. Tym samym obowiązek informacyjny wynikający z art. 4j ust. 3b Prawa energetycznego obejmuje cały segment MŚP.

Niezależnie od powyższego, 21 lipca 2026 r. wszedł w życie nowy obowiązek ujawniania maksymalnej wysokości odszkodowania za wcześniejsze rozwiązanie umowy sprzedaży energii elektrycznej. Obowiązek ten dotyczy wyłącznie umów sprzedaży energii elektrycznej na czas oznaczony z gwarancją stałej ceny, zawieranych z odbiorcami objętymi art. 4j ust. 3b Prawa energetycznego. Objęcie średnich przedsiębiorców tym obowiązkiem informacyjnym nie oznacza jednak rozszerzenia na nich ustawowego limitu kosztów i odszkodowań do wysokości bezpośrednich strat ekonomicznych. Limit ten nadal dotyczy odbiorców w gospodarstwach domowych oraz mikro i małych przedsiębiorców w zakresie energii elektrycznej lub paliw gazowych zużywanych na potrzeby ich podstawowej działalności. Zmiany te są bardzo istotne z punktu widzenia przedsiębiorstw energetycznych oraz sektora MŚP. Przed nowelizacją przepisy nie wymagały wskazania w takich umowach, jaka jest maksymalna kwota, którą odbiorca musiałby zapłacić jako odszkodowanie za wcześniejsze rozwiązanie umowy. Odbiorca mógł zatem zawrzeć umowę, nie wiedząc, jakie ryzyko finansowe na siebie bierze – kwota odszkodowania mogła okazać się zaskakująco wysoka. Dzięki nowelizacji takie sytuacje nie powinny już mieć miejsca.

Przedsiębiorstwa energetyczne oferujące umowy sprzedaży energii elektrycznej i gazu powinny dokonać przeglądu oraz, w razie potrzeby, aktualizacji wzorców umownych. W szczególności powinny rozszerzyć informacje dotyczące sposobu wyliczenia strat ekonomicznych na średnich przedsiębiorców, a w przypadku umów sprzedaży energii elektrycznej na czas oznaczony z gwarancją stałej ceny – wskazać maksymalną wysokość odszkodowania.

Przedłużenie mechanizmu obowiązkowych rezerw gazu

Omawiane zmiany dotyczą również Ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego. Zmiana, która weszła w życie 21 lipca 2026 r. przedłuża na kolejny rok gazowy (od 1 października 2026 r. do 30 września 2027 r.) możliwość zlecania Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych (RARS), na podstawie umowy, utrzymywania zapasów obowiązkowych gazu ziemnego przez przedsiębiorstwa energetyczne prowadzące obrót gazem ziemnym z zagranicą oraz podmioty importujące gaz. Możliwość ta nie dotyczy podmiotów, które zleciły już w całości utrzymywanie zapasów innemu podmiotowi na podstawie art. 24b ustawy o zapasach. Termin na złożenie wniosku upływa 1 września 2026 r., a umowa powinna zostać zawarta do 15 września 2026 r.

Mechanizm ten funkcjonuje od 2022 r. i był sukcesywnie przedłużany na kolejne lata gazowe. Nowelizacja kontynuuje tę praktykę, umożliwiając podmiotom korzystanie z usług RARS zamiast samodzielnego wykupywania pojemności magazynowych i fizycznego utrzymywania zapasów gazu.

Ułatwienia dla bezpośrednich dostaw ciepła do przedsiębiorstw

Od 21 lipca 2026 r. nie wymaga koncesji działalność polegająca na wytwarzaniu ciepła w źródle, z którego całość wytworzonego ciepła jest dostarczana jednemu odbiorcy albo grupie odbiorców na potrzeby przemysłowych procesów technologicznych oraz na potrzeby niezbędne, towarzyszące tym procesom. Zwolnienie dotyczące wytwarzania obejmuje wyłącznie źródła oddane do użytkowania po ww. dacie. Koncesji nie wymaga również przesyłanie i dystrybucja ciepła między takim źródłem a tymi odbiorcami na wskazane potrzeby, jeżeli ciepło nie jest dostarczane do lokali mieszkalnych. Od tej samej daty zatwierdzeniu przez Prezesa URE nie podlega część taryfy koncesjonowanego wytwórcy dotycząca ciepła dostarczanego bez pośrednictwa sieci do przedsiębiorcy albo grupy przedsiębiorców, jeżeli żaden z odbiorców nie jest uprawniony ani zobowiązany do zapewniania ciepła gospodarstwom domowym w lokalach mieszkalnych, a strony uzgodnią w umowie sprzedaż i zakup ciepła z pominięciem cen i stawek taryfowych.

System ciepłownictwa: kotły elektryczne oraz magazyny ciepła i chłodu

Jedną z najistotniejszych zmian dla rynku ciepłownictwa jest rozszerzenie istniejącego obowiązku zakupu oferowanego ciepła o ciepło wytworzone w kotłach elektrycznych konwertujących energię elektryczną z odnawialnych źródeł energii na ciepło. Obowiązek obejmuje ilość nie większą niż zapotrzebowanie odbiorców końcowych przyłączonych do danej sieci. Nie stosuje się go do przedsiębiorstw działających w obszarze sieci będącej elementem efektywnego energetycznie systemu ciepłowniczego w przypadkach określonych w art. 7b ust. 4 pkt 1 lub 2 Prawa energetycznego. Omawiana zmian weszła w życie 21 lipca 2026 r.

Od tej samej daty energia elektryczna z OZE może być dostarczana do kotła w trzech wariantach: na podstawie umowy sprzedaży energii z indywidualnie wskazanej instalacji OZE, przez krajowy system elektroenergetyczny z uwzględnieniem udziału OZE w poprzednim roku albo bezpośrednio z instalacji OZE. W każdym wariancie wymagane jest odpowiednie opomiarowanie. Sama umowa z wytwórcą OZE nie oznacza zatem fizycznej dostawy energii bezpośrednio do kotła.

Ponadto od tej samej daty nowelizacja wprowadza do Prawa energetycznego nową definicję legalną „magazynu ciepła lub magazynu chłodu”. Magazyn ciepła lub magazyn chłodu został zdefiniowany jako instalacja umożliwiająca magazynowanie ciepła lub chłodu w postaci energii cieplnej w celu późniejszego wprowadzenia jej do sieci ciepłowniczej lub chłodniczej.

Praktyczne znaczenie zmian

Nowe przepisy mają zgodnie z intencją ustawodawcy ułatwić życie zarówno firmom energetycznym, jak i ich klientom. Podsumowania faktur mają być bardziej czytelne, instalacja układów pomiarowo-rozliczeniowych – szybsza, a średnie firmy zyskają więcej informacji o kosztach wcześniejszego rozwiązania umowy.